Neden 600 Milletvekili? 550 Yetmez miydi?

Referandumda Evet çıktığı takdirde milletvekili sayısı elli artacak ve altı yüz olacak. Tasarıya ilişkin ilk eleştiri bu noktadan başladığı için bugün bu konuyu inceleyeceğiz.

Yeni sistemde Meclis denetim işlevi dışında yürütmeye ilişkin fonksiyonunu kaybettiğine ve sadece yasama faaliyetinde bulunacağına göre bu kadar milletvekiline ne gerek vardı denebilir ve ilk bakışta haklıdır. Oysa iller arası milletvekili dağılımı mevcut sistemde sorunludur ve bir bölgede ağırlıklı olarak oy alan HDP bu sistemde avantaj elde etmektedir. Neden mi? Mevcut seçim sisteminde milletvekili sayıları dağıtılırken önce her ile bir milletvekili verilmekte, sonrasında ise kalan milletvekillikleri toplam nüfus sayısına göre dağıtılmaktadır. Her ile bir milletvekili verilme zorunluluğu küçük illeri ve küçük illerin çok olduğu güneydoğudan ağırlıklı oy alan HDP yi avantajlı kılmaktadır. Bu sistemde en büyük dezavantaj ise MHP için söz konusudur. Örneğin 1 Kasım 2015 sonuçlarına göre Hdp den fazla oy almış olan Mhp 40, Hdp ise 59 milletvekilliği kazanmıştır. Milletvekilliği sayısı azaldıkça bu adaletsiz tablo büyüyecektir.

Son genel seçimlerde, illerde toplam 53.741.838 seçmen bulunmaktaydı, ortalama olarak 97.712 seçmene bir milletvekili düştü. Bununla birlikte, seçim kanunu nedeniyle bunun illere dağılımı eşit olmadı. Bir milletvekili çıkarmak için en fazla oyun gerektiği İzmir’de 118.669 oy bir milletvekiline karşılık geldi. Milletvekili başına en az seçmenin düştüğü Bayburt’ta ise, 27.089 seçmen bir milletvekili çıkarmak için yeterli oldu.

İller arasındaki dört kata yaklaşan, önceki seçimlerde de yaşanan bu eşitsizliğe iki faktör sebep oldu. Seçim kanununda illere milletvekili dağılımının küçük illere avantaj sağlayacak şekilde yapılması nedeniyle nüfusun en fazla olduğu İzmir, İstanbul, Ankara gibi iller seçmen başına en az milletvekili gönderebilen iller oldu. İkinci olarak milletvekili dağılımının seçmen sayısına göre değil, toplam nüfusa göre yapılması, nüfusu genç olan illerde oyun daha değerli olmasını sağladı. Örneğin 154.705 seçmenin bulunduğu Hakkari 3 milletvekili çıkarırken, 166.060 seçmenin bulunduğu Yalova 2 milletvekili çıkarabildi. Benzer şekilde, 596.809 seçmenin bulunduğu Van 8, 665.608 seçmenin bulunduğu Muğla 6 milletvekili çıkardı. Şanlıurfa’da 974.219 seçmene 12 milletvekili düşerken Manisa’da 1.006.697 seçmenin oyları yalnızca 9 milletvekilini belirleyebildi.

Arttırılan 50 milletvekilliğinden mevcut sisteme göre Diyarbakır, Batman, Muş Ve Ağrı ilave bir milletvekilliği alırken kırk yedi milletvekilliği güneydoğu dışındaki illere dağıtılmaktadır.

Değindiğimiz gibi sistem değişmez ise daha adaletli dağılım için milletvekili sayısını arttırmaktan başka çare bulunamadığı ortada. Bunun maliyetine katlanmak zorundayız gibi görünüyor ya da daha adil bir dağılım bulmak zorundayız.

Süleyman KIZILKAYA