DOA sisteminde yeni dönem: Suistimallere karşı önlem alındı!

Türkiye genelinde 1 Temmuz 2026 itibarıyla uygulamaya alınan Depozitosu Olan Ambalaj (DOA) Sistemi’nde, iade noktalarında yaşanan yoğunluk ve sistemin kötüye kullanımına yönelik yeni bir düzenleme başlatılıyor. Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA), iade makinelerinin uzun süre tek kişiler tarafından kullanılmasının önüne geçmek amacıyla QR kod doğrulama sistemine geçiş hazırlığı yapıyor. TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk tarafından yapılan açıklamaya göre, yarından itibaren T.C. kimlik numarası ve cep telefonu numarasıyla yapılan girişler geçici olarak sınırlandırılacak. Depozito iade işlemleri yalnızca DOA mobil uygulaması üzerinden oluşturulan QR kod aracılığıyla gerçekleştirilecek. Yaklaşık iki aylık entegrasyon süreci boyunca uygulanacak yeni sistemle birlikte hem kullanıcı doğrulamasının güçlendirilmesi hem de iade makinelerinin daha hızlı çalışması amaçlanıyor.

DOA Sisteminde Suistimallere Karşı QR Kod Uygulaması

DOA Sistemi’nde kişi başına günlük 200 adet ambalaj iade sınırı bulunuyor. Ancak TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk’ün verdiği bilgilere göre, bazı kullanıcıların farklı kişilere ait T.C. kimlik numarası ve cep telefonu bilgilerini kullanarak bu sınırı aştığı belirlendi. Bazı kişilerin tek seferde 1.500 ila 2.000 adet ambalajla iade noktalarına geldiğini belirten Öztürk, bu durumun makinelerde uzun bekleme sürelerine ve yoğun kuyruklara neden olduğunu ifade etti. Yeni QR kod sistemiyle birlikte iade işlemlerinin gerçek kullanıcı üzerinden takip edilmesi ve makinelerin daha dengeli kullanılması hedefleniyor.

İlk 10 Günde 20 Milyon Ambalaj Sisteme Dahil Edildi

Türkiye’de hızla yaygınlaşan Depozitosu Olan Ambalaj Sistemi kapsamında ilk 10 günlük süreçte yaklaşık 20 milyon ambalajın iadesi gerçekleştirildi. Türkiye Çevre Ajansı verilerine göre:

• Sisteme dahil olan yetkilendirilmiş içecek üreticisi sayısı 482’ye ulaştı.
• Kayıtlı ambalajlı içecek sayısı 3 bin 673 oldu.
• DOA mobil uygulamasına kayıt yaptıran kullanıcı sayısı 2 milyonu geçti.

Yetkililer, sistem sayesinde üreticiden tüketiciye, iade noktalarından geri dönüşüm tesislerine kadar tüm sürecin dijital olarak izlenebildiğini belirtiyor.

Vatandaşlara Ambalaj Başına 1 Lira Teşvik Ödemesi

DOA Sistemi kapsamında vatandaşlar, üzerinde DOA logosu bulunan plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını depozito iade makinelerine veya manuel teslim noktalarına bırakabiliyor. Teslim edilen her ambalaj için kullanıcıların hesabına 1 lira teşvik bedeli aktarılıyor. Türkiye’de her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının atığa dönüştüğü belirtilirken, sistemle birlikte geri dönüştürülebilir malzemelerin yeniden ekonomiye kazandırılması amaçlanıyor.

Türkiye Genelinde 50 Bin İade Noktası Hedefleniyor

DOA Sistemi’nin yaygınlaştırılması kapsamında çalışmalar devam ediyor. Sistemin başlangıç aşamasında yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesiyle uygulamaya geçilirken, uzun vadede ülke genelinde 20 bin depozito iade makinesine ulaşılması planlanıyor. Manuel iade noktaları için belirlenen hedefler ise şöyle:

• 2026 yılı sonunda en az 10 bin manuel iade noktası,
• 2027 yılı sonunda yaklaşık 30 bin manuel iade noktası.

Market, bakkal ve büfelerin yıl sonuna kadar kademeli şekilde sisteme dahil edilmesi beklenirken, otel, restoran ve kafelerin de Depozito Bilgi Sistemi (DBS) kayıtlarını tamamlayarak uygulamaya katılması planlanıyor. Yaklaşık iki yıllık entegrasyon sürecinin sonunda Türkiye genelinde toplam 50 bin iade noktasına ulaşılması hedefleniyor. Bu kapsamda:

• Yaklaşık 10 bin depozito iade makinesi,
• 40 binden fazla manuel kabul noktası

üzerinden ambalaj toplama işlemi yapılması öngörülüyor.

İçecek Ambalajı Ham Maddesi İthalatında Büyük Azalma Bekleniyor

DOA Sistemi’nin tam kapasiteyle çalışmaya başlamasıyla birlikte içecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35-40 oranında düşüş yaşanması bekleniyor. Yetkililerin hesaplamalarına göre geri kazanılan her 20 içecek ambalajı, yaklaşık 1 dolar değerindeki ithal ham madde ihtiyacını ortadan kaldıracak. Sistem sayesinde Türkiye ekonomisine yıllık en az 600 milyon dolar doğrudan katkı sağlanması hedefleniyor. DOA Sistemi’nin finansmanı ise kamu bütçesinden değil, genişletilmiş üretici sorumluluğu modeli kapsamında piyasaya ambalajlı ürün sunan firmaların ödediği depozito katılım bedelleriyle karşılanıyor. Devlet ise sistem içerisinde finansman sağlayan değil, düzenleyen ve denetleyen kurum olarak görev yapıyor.

Çevresel Kazanımlar Milyonlarla Ölçülecek

Türkiye’de depozito sisteminin tam kapasiteye ulaşmasıyla önemli çevresel kazanımlar elde edilmesi bekleniyor. Hedeflenen kazanımlar arasında:

• Yaklaşık 37 bin ton sera gazı emisyonunun azaltılması,
• 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanması,
• 3,6 milyon varil petrol kullanımının önlenmesi bulunuyor.

Sistemde şu anda sahada aktif olarak çalışan 6 yerli depozito iade makinesi üreticisi bulunuyor. İki yabancı üreticinin ise tescil süreci devam ediyor. Ayrıca saha operasyonlarında görev alan 21 yetkilendirilmiş operatörün, başvuruların tamamlanmasıyla birlikte yaklaşık 35’e ulaşması bekleniyor.

Geri Dönüştürülmüş Ham Madde Sanayiye Katkı Sağlayacak

DOA Sistemi ile elde edilecek yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş PET, cam ve alüminyumun başta ambalaj sektörü olmak üzere birçok alanda kullanılabilecek güvenilir ikincil ham madde kaynağı oluşturması bekleniyor. Yeni sistemin, Türkiye’nin dışa bağımlılığını azaltması, Avrupa Birliği’nin geri dönüştürülmüş ham madde kullanımına yönelik düzenlemelerine uyumu kolaylaştırması ve ihracat yapan firmalara rekabet avantajı sağlaması öngörülüyor. QR kod uygulamasıyla birlikte DOA Sistemi’nde hem kullanıcı kontrolünün artırılması hem de daha hızlı ve düzenli bir geri dönüşüm sürecinin oluşturulması amaçlanıyor.